1990’ların ilk yıllarıydı. 12 Eylül 1980’deki faşist darbenin üzerinden 10 yılı aşkın bir süre geçmişti. Solun aşırı uçları acımasızca ezilmiş; geri kalan kısmıysa baskı altında tutulmaktaydı. Milliyetçiler şaşkın, dinciler sevinçli ve azimliydiler. Sermaye çevrelerininse keyfine diyecek yoktu; “yürü ya kulum” denmişti onlara. Önlerindeki pürüzleri temizlemek ve Yeni Dünya Düzeni’ne uyumlarını sağlamak için yapılmıştı zaten darbe.
Artık siyasetten çok, ekonomi, kültür ve sanat konuşuluyordu ülkede. Siyasetin sanatı gitmiş; sanatın ve ticaretin siyaseti girmişti devreye. Gençler 12 Eylül öncesinde seslerini öncelikle siyaset aracılığıyla duyurmaya çalışmışlardı. Siyaset darbeciler tarafından yasaklanınca, araç olarak geriye ticaret ve sanat kaldı.
İşte tam o sıralar, bir oluşum düşüncesiyle 1992’de bir araya geldi Atilla İlkyaz, Cebrail Ötgün, Murat Çelik, Hülya Çelik, Sevinç Akkaya ve Cezmi Orhan. Birer ikişer yıl arayla, sanat öğrenimini hepsi Ankara’da yapmış, ya da yapmaktaydı. “Biz de varız” demek üzere kurdukları oluşuma Hangar adını verdiler. Sergi, söyleşi ve basılı metinler aracılığıyla hem kendi varoluşlarını gerçekleştirmek, hem de Ankara sanat ortamına katkı sağlamak istiyorlardı. Kısa bir süre sonra, Ankara çıkışlı, o sıra İstanbul’da yaşamakta olan İbrahim Çiftçioğlu’nu da davet ettiler aralarına.
1970’lerden itibaren dünya sanatında meydana gelen kavramsal boyuta Türkiye’de o sıralarda önem veren tek sanatsal oluşum Sanat Tanımı Topluluğu’ydu ve etkisini 1990’larda da sürdürmekteydi. Kavramsal boyutu önemseyiş bağlamında, STT’den sonraki ikinci oluşumdu Hangar. O da kendi zamanın (1990’ların) ruhunu yakalama iddiasıyla ortaya çıkmıştı.
Sanata ve sanatçıya iman, yapıta mekân gerek. Sanata ve kendilerine inançları tamdı. Mekâna gelince; bunun için de Ankara’nın Maltepe semtinde 1993’te bir yer kiraladılar. Alışıldık, temiz galeri –beyaz küp– mantığının dışında, bir yaratma ve tartışma ortamı oluşturmaktı amaçları. Başardılar da. Etkinliklerin yanı sıra, belli aralıklarla, çoğunlukla kendi sanat görüşlerini kaleme aldıkları, bazen de konuk yazarların katkıda bulunduğu metinlerden oluşan bir de Hangar Sanat Defteri yayınlama kararı aldılar.
İlk serginin davetiyesi, Hangar ürünlerinin ipuçlarını verir nitelikteydi. Bir zarfa konulmuş renkli bir kart değil, malzeme olarak sıradan bir kese kâğıdı tercih etmişlerdi çünkü. Hepsi resim çıkışlıydı; ama belli ki kendilerini sorgulama ve gerekirse alan dışına taşacaklarının sinyallerini veriyorlardı. Nitekim ilk sergide, farklı malzemelerden meydana gelen yerleştirmelerden fotoğraf ve resme kadar, değişik tür ve yaklaşımları bir araya getirdiler. Bu böyle 1995’e kadar sürdü. Maltepe’deki o mekânda grup sergilerinin yanı sıra kişisel sergiler açıldı. Grup sergilerinin hepsi çoğulcuyken, kişisel sergilerden bazıları yalnızca resimlerden oluşuyordu. Her sergiyle bağlantılı görsel belgelerden oluşan dosyalar hazırlanıyor; ayrıca, Perşembe Söyleşileri adı altında keyifli ve kışkırtıcı buluşmalar gerçekleştiriliyordu. Mekânın sanatçısı da yöneticisi de grup üyeleri olduğu için, normal galerilerde mümkün olmayan düzenlemeler mümkün olabiliyordu. Galerilere çivi bile çakılamazken, Hangar sanatçıları gerektiğinde duvarları deliyor, hatta yıkabiliyor; yerleri çizip boyayabiliyordu. İç mekânın yetersiz kaldığı anlardaysa dışarıda, sokağın devinimine yanıt veren işler gerçekleştiriliyordu.
Hangar’ın mekânı 1995’te kapandı; ancak grup üyeleri 1996’da Ankara/Hipodrum’daki at ahırlarında Herkes Kendi Uçurumuna Bakar adlı ses getirici etkinlikle yollarına devam ettiler. Son sergilerini 1998’de yaptıktan sonra da dağıldılar. Sanki dağılmalarının zamanı gelmişti. O sergi, o zamana kadarki tavırlarının dışındaydı. Diğer sergilerinin hepsini kendi mekânlarında, Hangar’da açmışken; o sergi için bir bankanın temiz ve soğuk galerisine misafir olmuşlardı. Ayrıca, grup olarak açtıkları diğer sergilerin aksine, o serginin hem bir adı (kavramsal çerçevesi) yoktu, hem de yalnızca resimlerden oluşuyordu. O tarihten sonra, her biri kendi uçurumunda, kendi yoluna yürüdü. 10 yıl boyunca kişisel sergilerine aralıksız devam ettiler; kimi zaman da başka kurum ya da oluşumların düzenlediği karma etkinliklerde buluştular.
Grup üyelerinden Cebrail Ötgün bu süre içinde Mersin’de yaşamış, Ankara’ya uğradıkça Atilla İlkyaz ve Cezmi Orhan’la görüşmüştü. 2006’da Ankara’ya taşınınca, İlkyaz ve Orhan’la daha sık bir araya gelmeye başladı. Her buluşmalarında 1990’lar boyunca yaptıkları heyecanlı etkinlikleri anımsıyorlardı. Derken, 2008’de Hangar etkinliklerine devam etme kararı aldılar. Ancak bunu yeni bir oluşum olarak gördüklerinden, adını da Hangar +/– olarak değiştirdiler.
Ötgün’le yaptığımız bir söyleşide, bu isim değişikliğinin nedenini sorduğumda şu yanıtı aldım: “Tüm üyeler, kendilerinin de birer parçası olarak yer aldıkları o oluşumu, o ruhu sahipleniyorlar; dün olduğu gibi bugün de Hangar’a hep saygıyla bakıyorlar. Ancak bazı arkadaşlar özel nedenlerle, ister istemez gruptan ayrı düştüler. Gruptaki eksilmeyi vurgulamak için biz de tuttuk adının önüne ‘–’ işaretini koyduk. ‘+’ işaretine gelince; bundan sonraki sergilerimizi yalnızca üç kişiyle sınırlı tutmak yerine, sırası geldiğinde başka sanatçıları da davet ederek, grubun sayısını artırmaya karar verdik. Formül şuydu: Üç kişilik çekirdek grup + Davet edilen sanatçı sayısı = Hangar’ın o sergideki sanatçı sayısı. Bu, çekirdek grubun sabit kalması koşuluyla, her sergide Hangar’ın üye sayısının çoğalıp eksilmesi demekti.”
1998–2008 arası bir çeşit nadastı onların gözünde. Ama bunu daha fazla uzatmanın gereği yoktu. Tarlanın başına dönmenin vakti çoktan gelmiş, hatta geçiyordu. Onları yeniden bir araya getiren şey, geçmişte bizzat deneyimledikleri gibi, hem “birlikten dirlik doğar” düşüncesi, hem de siyasal ve ekonomik dengeler yüzünden Ankara’nın gittikçe kuraklaşan, can çekişen ortamına bir yanıt verme hamlesiydi. Bu kuraklığa dur denebilir miydi? Dahası, bu kurak ortama fırlatılan tohumun yaşama şansı olabilir miydi? Öncelikle ortamın yaşamaya müsait olması gerekiyordu. Tohum için toprak neyse, sanatçı ve gruplar için de kent ortamı oydu. Belki de Ankara ortamı ölmemiş, uykuya dalmıştı. Deneyip göreceklerdi. Bu sıkıntıyı çekenler yalnızca Hangar üyeleri değildi elbet. Ankara’nın rehavetine son vermek üzere Nazım Hikmet Kültür Merkezi girmişti devreye. Gözleri umutla parlayan, yaşama soldan bakan dirençli insanların kurduğu bir ortamdı NHKM. Hangar ve NHKM’nin aynı süreçte, benzer kaygılarla yola çıkmaları tarihsel bir çakışmaydı.
Grup üyeleri, Hangar +/– adıyla, ilk etkinliğini 2009’un şubat ayında ders veren bir kurum olarak faaliyet gösteren Kum Sanat Merkezi’nde gerçekleştirdi. Etkinliğin adı Saklı Sergi olarak belirlenmişti. Saklı Sergi denmesinin nedeni, önerilmesi düşünülen projelerin Kum Sanat Merkezi’nin işleyişini ve yerleşim düzenini dikkate alarak hazırlanması düşüncesiydi. Mekân sergi amaçlı (bomboş) tasarlanmadığı için, işlerin yalıtılmış bir şekilde görülmesi mümkün olmayacak, hatta bazıları düpedüz saklanacaktı. Uygulama için, 10 sanatçıya çağrı yapıldı. Bu, 3 kişilik çekirdek kadroyla birlikte o sergide Hangar’ın üye sayısının 13 olacağı anlamına geliyordu. Belirlenen bir tarihte tüm sanatçılar merkeze geldi, tartışmalar yapıldı; herkes kendine uygun bir yer seçti. Kimi camlı bölmeyi, kimi merdiven ve duvarları, kimi koridoru, kimi de gizli bir köşeyi ya da dolap içini kestirdi gözüne. Sonuçta, resimden video ve mekân yerleştirmelerine kadar, farklı malzeme ve türlerden oluşan oldukça heyecanlı bir etkinlik gerçekleştirildi. Evet, rehavet yerini harekete devretmişti. Grup ikinci etkinliğinde, aynı yılın kasım ayında Ankara Nazım Hikmet Kültür Merkezi’nde bu kez 35 sanatçıyı bir araya getirdi. Serginin kavramsal çerçevesi Nazım-Yorum’du. Amaç, suya sabuna dokunmayan, yalnızca sanatın içsel sorunlarına odaklanmış işlerin aksine; Nâzım’dan ilhamla, gerek tarihsel gerek güncel olayları dikkate alan işleri bir araya getirmekti. Öyle de oldu. Sanatçıların çoğu kavramsal çerçeve doğrultusunda yaptığı yeni işlerle, bazısı da güncel siyasî ortamın eleştirisiyle ilgili, elindeki hazır işleriyle katıldı sergiye.
Saklı Sergi ve Nazım-Yorum, işlerin çoğulculuğu açısından 1990’lardaki Hangar sergilerine benzemekte; ancak sanatçı katılımı açısından farklılık göstermekteydi. Önceki sergilerin hepsinde 7 kişiydiler. Bir bakıma, sanatçı da küratör de kendileriydi. Bu iki sergiyse, kendileri dâhil olmakla birlikte, daha çok başka sanatçıların yapıtlarından meydana gelmişti. Çekirdek grup, Hangar’ın önüne ekledikleri +/– işaretlerini imlercesine, çağrılı sanatçıları Hangar üyesi saymış; katılanlar da bunu memnuniyetle karşılamıştı.
Grup üyelerinin farklı sanatçılarla bir araya gelerek yeni projeler yapmaya devam edecekleri anlaşılıyor. O projeler henüz düşünce aşamasında. Onlar üzerinde çalışırken, fırsat bu fırsat, Atilla İlkyaz, Cebrail Ötgün ve Cezmi Orhan bu kez Galeri Kara’da çekirdek ekip olarak bir araya gelmeye karar verdiler. Gerçi, 1998’de Hangar etkinliklerine ara verdikten sonra da, her üçü bazı karma sergilerde buluşmuştu; ama o zamandan bu yana yalnızca üçünün yapıtlarından oluşan bir sergi açmamışlardı. Bu açıdan, Galeri Kara’daki bu sergiye Hangar +/–’nin özü denebilir. Üçü de resim çıkışlı. Yeri geldiğinde farklı malzeme ve araçlarla başka sulara açılsalar da, dönüp dolaşıp asıl limana, resim denen ana disipline sığınıyorlar. Galeri Kara’daki bu serginin bağlayıcı bir üst başlığı yok. Sanatçılar, halen çalışmakta olduğu dizilerin devamı sayılabilecek işleriyle katılıyorlar.
Atilla İlkyaz’ın bu sergideki işleri, aynı gövdeden çıkmış, ancak giderek farklılaşmış üç dal grubu niteliğinde. Dallardan biri, atölyede yere serdiği muşambaya resim yaparken damlayan boyaların, renk lekelerinin, sanatçının daha önceki post, çam ağacı, yatan baş ve öpüşenler gibi sembolleriyle buluşup, hep birlikte yeniden harmanlanması mantığına dayanıyor. Bu biçimler, İlkyaz’ın ikonografisinde insanı, doğayı, ölümü ve aşkı simgeliyorlar. Galeri Kara’daki çalışmalardan birinin yüzeyi, işte bu biçimlerden meydana gelmiş vaziyette. Bu, çizginin ağırlıkta olduğu bir iş. Daha önceki Beyaz-Boşluk dizisinin aksine, inadına doldurulmuş bir yüzeydir bu. “Tüm biçimlerin iç içe geçtiği bu çalışmalarda, el yazısı rahatlığına ulaşmayı” amaçladığını belirtiyor sanatçı.
Sergideki ikinci grup çalışmalarınaysa ‘gölge figürler’ diyor İlkyaz. Bunlar, Saklı Sergi ve Nazım-Yorum’daki gölge figürlerin devamı olduğu anlaşılıyor. Kesilmiş küçük parçalardan oluşan bu işin sabit bir düzeni yok. Parçalar her seferinde farklı şekillerde bir araya gelebilecek; ayrıca, istendiğinde aralarına yeni parçalar eklenip çıkarılabilecek nitelikte. Bir anlamda bu parçaların her biri, yeni bir metin oluşturulacağında devreye sokulmaya hazır sözcüklere benziyor. Sanatçı isterse, aynı parçalarla her seferinde yeni bir öykü tasarlayabilir. Nitekim Tıpkı Saklı Sergi ve Nazım-Yorum’da olduğu gibi, bu sergide de bunları önceden kurgulanmaksızın galeri mekânında kendine ayrılan duvara doğaçlama bir şekilde uygulanmış. Sanatçının 2010’da Yunanistan/Samos sergisinde beliren Karagöz figürleriyle bir araya gelen bu semboller, farklı kültürlere ait yeni sembollerle yüzleşerek şiirsel bir atmosfer oluşturuyorlar.
İlkyaz üçüncü grup işlerinde 9 farklı hikâye sunmayı hedeflemiş. Daha önce Karaca Sanat Galerisi’nde sergilediği Şimdi Haberler dizisinin devamı niteliğindeki bu yeni işlerindeki amacını, “birbiriyle uyuşmayan farklı ontolojik yapıları bir araya getirmek” şeklinde özetliyor sanatçı. ‘Farklı yapılar’dan kastı, ‘fotografik gerçeklik’ ile ‘resimsel gerçeklik.’ Ona göre, birbiriyle çatışan iki yapıdır bunlar. Sanatçı, şöyle bir bakıp geçtiğimiz gazete kesiklerini kendi bağlamlarından kopararak sanat yapıtlarına dönüştürmeyi hedeflemiş ki, bu açıdan, kendi sözleriyle “Duchamp’a göz kırpıyor.”
Atilla İlkyaz’ın üç farklı grup halinde karşımıza çıkan buradaki işleri, aslında temelde aynı kaynaktan beslenirler. Bu kaynak ‘yaşam’ın ta kendisi olup; kendini insan, doğa, aşk ve ölüm gibi temalarla gösterir. Tabiî, hangi kılıkta olursa olsun, bu temaları da çizgi, renk ve boyanın enerjisi ve ritmiyle anlatıyor sanatçı. Kullandığı motiflerin birbirleriyle olan sonsuz ilişki çeşitliliğinin, kendine heyecan verdiğini belirten sanatçı, “onları farklı zeminlerde örgüsel olarak bir araya getirerek yaşamın ritmi ve enerjisi ile arasındaki benzerlikleri göstermek istiyorum” diyor. Özellikle son çalışmalarında, kendi abecesini oluşturan eski ve yeni simgeler farklı zeminlerde, farklı stratejilerle bir araya gelerek daha önceden hesaplamadığı yepyeni öykülere dönüşüyorlar. Özetle, İlkyaz’ın yaşamöyküsünün resimsel sembollerle yeniden yazılmış halleri gibidir bu işler.
Cebrail Ötgün’ü ise boyanın yanı sıra kâğıt hamuru, saman, talaş ve kum gibi yoğrulup dönüştürülebilen doğal malzemelerle yaptığı resimlerden tanıyoruz. Bu malzemeleri, “anarşist yapısı ve yarattığı gerilim” nedeniyle tercih ettiğini belirtiyor sanatçı. Malzeme bazen zorunlu, bazen de bir tamamlayıcı unsur niteliğinde; ancak her seferinde kendi hamlığını koruyor. Sanatçı konu olarak, genelde çocukluğunun geçtiği bölgeye ilişkin simgesel görünümleri ve söylenleri ele alırken; yanı sıra, siyasî cinayet, direniş ve deprem gibi güncel olaylara da değiniyor. Yüzeyde görünen ağaç, ateş, su, dağ ve ot gibi doğasal imgelerin hepsini, soyut bir alt yapıyı dikkate alarak bir araya getirmeye özen gösteriyor sanatçı. Konunun kendisinde bıraktığı etkilerle bağlantılı olarak, biçimleri yerine göre simgesel, yerine göre dışavurumcu ya da kavramsal boyuta taşıyor; yerine göre de bunların hepsini harmanlıyor, olabildiğince özgür davranıyor. Ona göre, “sanatsal dili belirleyen şey, yüzeyde görünen biçimden çok, düşünce, süreç ve yaklaşım diyalektiğidir.”
Ötgün bu sergide son bir yıldır üzerinde çalışmakta olduğu Ağaç Olduk dizisinden tuvallerini, Sanatçının Şeysileri kapsamındaki dijital baskılarını ve 2009’da Nazım-Yorum sergisi için gerçekleştirdiği video yerleştirmenin yeni bir çeşitlemesini gösteriyor. Bu sergide Ağaç Olduk adıyla yer alan ikili tuval, gerek boyut gerek sanatsal nitelik açısından, aynı adlı dizinin olduğu kadar, toplamda ‘Cebrail Ötgün resmi’nin doruklarından biri sayılır. Bu dizinin kökeninde, Ötgün’ün çocukluğunun geçtiği yörede, Iğdır’daki bahçelerinde her gün gördüğü ve zihninde iz bırakan bir takım ağaç imgeleri var. Ancak sanatçı o imgeleri yalnızca aktarmakla yetinmemiş; bir türlü giderilmeyen, hep askıya alınan hâlihazırdaki beklentileri ifade etmenin eğretilemeleri olarak kullanmış.
Sanatçının Şeysileri dizisindeki baskılarındaysa, fırça, maket bıçağı, önlük, sehpa, zımba tabancası ve pense gibi alet edevatların yanı sıra bir de İngilizce-Türkçe Sözlük imgesi göze çarpıyor. Bu nesneler, bir yandan “alet işler, el övünür” atasözünü; bir yandan da Duchamp’ın “insan hiç de sanat yapıtı olmayan şeyler yapabilir mi?” sözünü anımsattı bana. İş yapmaktan yıpranmış, eğitilip ustalaşmış bu nesneler, gerçekten de sanatçının övünmesinde payı olan, ancak arka planda kalan isimsiz kahramanlardır. Ayrıca, kanıtların kanıtlarıdır bunlar – sanatçının parmak izlerinden boya bulaşıklarına, kendi aşınmışlıklarından zamanın ruhuna, sayısız kanıtı taşıyan kanıtlar. Bir saygı ifadesi olarak, Ötgün bu aletlerle yapıtları bir araya getiriyor. Sergi salonuna taşınarak diğer yapıtlarla birlikte sergilendikleri için, nesneliklerini aşıp kendiliğinden imgeleşiyorlar. Daha doğrusu, tıpkı Duchamp’ın kastettiği gibi bu nesnelere zaten birer tasarım harikası –sanat nesnesi– olarak bakıyorum ben. Ötgün bu sanatsal nesnelerin fotoğraflarını çekip, bilgisayar ortamında çevrelerinden soyutlamış ki, bu halleriyle, her biri imgenin imgesi olarak duruyor karşımızda.
Ötgün tuval ve nesne fotoğraflarıyla yetinmeyerek bir de video hazırlamış bu sergi için. 2009’daki Nazım-Yorum sergisi için yaptığı işin yeni bir çeşitlemesi bu. İlkinde, Nâzım’ın “Anadolu’da bir köy mezarlığına gömün beni […] tepemde bir çınar olursa / taş maş da istemez hani” dizelerinden ilhamla, NHKM binasının çınar yaprağı resimleriyle donatılmış yangın merdivenine, rüzgârda sallanan bir çınar görüntüsü yansıtmıştı. O video görüntüsünü bu kez aynı binanın aynı cephesinden çekilmiş video görüntüsüne yansıtıyor, ikisini üst üste bindiriyor.
Cezmi Orhan bu sergideki işlerini Ucubeler ve Arınma üst başlığında bir araya getiriyor. Eski ve son dönemde yaptığı bazı işlerinden harmanladığı tuval, video ve su dolu ahşap küvetten oluşan disiplinlerarası bir yerleştirme tasarlamış sanatçı. Yerleştirmenin adından anlaşılacağı üzere, ‘ucubeler’ kavramının ilham kaynağı güncel siyasi tartışmalar üzerine. Bu yerleştirme güncel siyasi tartışmların sanat yapıtına eşzamalı yansımasının yanısıra sanatçının öznel tarihinin güncelleştirilmesi sorunsalı üzerine yapılanmıştır.
Cezmi Orhan’ın bu sergide arınma konusuyla ilgili yaptığı yerleştirmeye, hem tarihselle güncelin, hem de tuvallerin tanıklığında video görüntüsüyle su dolu küvetin bir çeşit buluşması olarak bakmak mümkün. Sanatçı, Hangar’ın 1994’teki İçli Defterler sergisinde su dolu bir küvette bir defter sergilemişti. Su dolu bu küvetin kenarında Thales’in her şeyin sudan türeyip suya döndüğü sözünün yazılı olduğu bir metin yer alıyordu. Sanatçı bu kez küvetin yenidenyapımının içine tavandan bir video görüntüsü yansıtıyor. 2007’de Berlin banliyö treninde çekilmiş, bir müslümanın yanlışlıkla dokunduğu domuz bulaşığından arınmaya çalıştığı tedirgin halini gösteren bir video görüntüsü olan bu yapıt, bir tarafıyla yenidenyapım ayağıyla yerleştirmeyi diğer tarafıyla da tuval resimleri ve videoyu kullanarak çokluiletişim olanaklarını bir araya getirmiştir.
Orhan’ın yan yana dizilmiş tuvallerindeki ucube figürler, işte bu garip arınmayı izliyorlar –tıpkı bizim gibi.
İzlemeye devam mı, müdahil olmak mı? İşte bütün mesele bu.
NAME OF A RESISTANCE: HANGAR+/-
Mehmet Yılmaz
It was the first years of 1990s. 10 years have passed over the fascist coup of September 12, 1980. Radical left was brutally crushed, what was left of it was keep under pressure. Nationalists were stupefied, Islamists were happy and stubborn. The circles of capital were most satisfied, as if god said to them, “Move on my children”. The coup was, after all, made to remove the obstacles ahead of them, and let them accommodate into the New World Order.
The public was more into economy, culture and art, instead of politics. The art of politics was gone, now was the time of the politics of art and commerce. Before September 12, young people tried to make their voice heard through politics. When politics became banned by the coupists, the only tools left were commerce and art.
Just then, in 1992, with the idea of a new organization they came together: Atilla İlkyaz, Cebrail Ötgün, Murat Çelik, Hülya Çelik, Sevinç Akkaya and Cezmi Orhan. Just with a couple of years difference, they all had their art training or were still receiving their training in Ankara Ankara Ankara , yet was then living in Istanbul
The only art group who gave importance to the conceptual dimension developing in the world since 1970s was Sanat Tanımı Topluluğu [Defining Art Group], and it was still influential in 1990s. The second group after STT that gave importance to the conceptual dimension was Hangar. It, too, came to being with the claim to catch the zeitgeist (of the 1990s).
Art and artist need a belief, the artwork needs a space. Their belief unto art and themselves was full. And when the need for a space appeared, they rented a place in Maltepe, Ankara
The invitation itself to the first exhibit gave clues to what Hangar produced. The invitation was not a card in color stashed in an envelope; they chose a regular brown paper bag. They were all from painting institutions, yet it was clear that they were giving signals that they would question themselves and if necessary cross the boundary. So, in that first exhibition, they brought together different forms and approaches, formed of different materials, installations from photography to painting. This continued until 1995. That space in Maltepe held individual exhibitions along with the group’s exhibitions. While Group exhibitions revealed multiplicity in approaches, some of the individual exhibitions were mainly paintings. For each exhibition a file containing visual texts was prepared; also, there were enjoyable and provocative meetings called Thursday Conversations. The artists of the space were also the group members, so arrangements that would not have been possible in normal galleries could be made. You couldn’t hammer in a nail in a normal gallery, yet Hangar artists, if necessary, could put a hole in the wall, or even break it down. They could also draw on or wash down the floor with paint. When inner space was insufficient, they exhibitied works that responded to the dynamics of the street, to what was outside.
Hangar’s place closed down in 1995; yet group members continued their activities with the sensational performance in 1996, called Everyone Stares at Her Own Abyss, held at the stables of the hippodrome at Ankara
Within this period, Cebrail Ötgün, a group member, lived in Mersin Ankara Ankara
In an interview with Ötgün, when I asked why the name change, the answer I got was this: “All members embrace that group, that spirit they were once part of. Like yesterday, they still respect Hangar. However some members inevitably went to their own way. To punctuate their loss we put a “-” sign. We decided to invite other artists to develop the group, instead of limiting it to three artists, hence we use the “+” sign. Formula was thus: The core group of three + the number of artists invited = the number of artists in that exhibition of Hangar. It meant that as long as this core group remained, in each exhibition the members of Hangar were going to decrease or increase”.
They viewed the period between 1998 and 2008 as a time for cultivation. Yet there was no need to extend it. The time had come to start anew. What brought them together was the idea that “united we stand, divided we fall”, testified to be true. And there was also the need to reply the barren and dying Ankara Ankara Ankara
The group members held their first activity with the new name Hangar +/-, in February 2009, at the training institute Kum Art Centre. It was named as Hidden Exhibition. The naming was due to the fact that the proposed projects were prepared taking into consideration the working and layout of the Kum Art centre. Since the space was not designed for exhibition purposes (it was not empty), the works could not have been viewed in isolation; in fact, some were to be hidden on purpose. 10 artists were called for application. This meant the in addition to the 3 core members, there would be 13 artists. All artists came to the centre at the designated date, held discussions and chose the right spot for him/her. Some chose the glass partition, some stairs and walls, some chose the corridors, and some chose a hidden corner or a cabinet. Finally, from painting to video and space installations, it became an exciting event of various materials and styles. So, lassitude was replaced with dynamics. In its second activity, November, 2009, the group was of 35 artists, holding their exhibition in Nazım Hikmet Culture Centre at Ankara
Hidden Exhibition and Nazım-Interpretation, when taken from the aspect of pluralism, was similar to the Hangar exhibitions of the 1990s; yet different from the perspective of the artist involvement. In all of the former exhibitions, they were 7 people. In a way, they were both the artist and the curator. These two exhibitions were made up of works of other, various artists, including themselves. The core group regarded the invited artists as Hangar members, along with the +/- tag of the Hangar, which was in turn appreciated by the participants.
It is understood that the group members will continue to come together to create new projects. Those projects are still in the creation process. While the group members are working on the projects, Atilla İlkyaz, Cebrail Ötgün and Cezmi Orhan took this opportunity to form a core team in Gallery Kara. Although, after the trio had given a break from the Hangar activities, they had taken part in mixed exhibitions in 1998; but they had not had a common exhibition in which their works were displayed together. In this respect, the exhibition in Gallery Kara may be defined as the essence of Hangar +/–. All three artists are art graduates. Although they use different materials and devices whenever they feel necessary, they always take refuge in the main harbor, which is the basic discipline: painting. There is no binding upper chord in the Gallery Kara exhibition. The artists contribute to the exhibitions with Works that may be defined as a continuation of their previous series.
Atilla İlkyaz’s works in this exhibition which have been formed in the same body may be separated into three branches which have become different by time. One of these branches are based on the re-blending of those paints and color spots which drop on the oilcloth the artist lays on the floor while painting with the artist’s previous symbols such as hide, pine tree, sleeping head and the kissing ones. These shapes symbolize human beings, nature, death and love in İlkyaz’s iconography. One of the work’s surface displayed in Gallery Kara is made up of these shapes. The artist’s works are mainly based on this aspect. Contrary to his previous White-Emptiness series, this is a surface that has been filled on purpose. The artist states that he aimed at “reaching the comfort of handwriting in these works, where all shapes are intertwined”.
In the second group of works, İlkyaz says “shadow figures”. It can be seen that, these are the continuation of shadow figures in Hidden Exhibition and Nazım-Interpretation. There is no fixed order in this work that is made up of cut little pieces. The pieces are arranged in such a way that they can be put together in different shapes and new pieces may be added between them. In a way, each of these pieces resembles words that are ready to be put into actions, whenever a text is to be formed. If the artist wishes, he may write a new story with the same pieces. As a matter of fact, just as in Saklı Sergi and Nazım-Interpretation exhibitions, in this exhibition the artist has applied these in the wall allocated for him by the gallery without a pre-design, in an improvised manner. These symbols which come together with the Karagöz figures which appear in the artist’s Greece/Samos exhibition in 2010 create a poetic atmosphere which faces new symbols belonging to new cultures.
İlkyaz has aimed at presenting 9 different stories in the works of the third group. These works which are the continuation of his series titled And Now the News, displayed in the Karaca Art Gallery
Atilla İlkyaz’s works, which we come across in three different groups, in fact feed from the same source. This source is ‘life’ itself and shows itself in themes such as humans, nature, love and death. Of course, the artist captures these themes with the energy and rhythm of drawing, color and painting, no matter what they look like. The artist states that the infinite diversity of the relationship between the motifs he uses excites him and that he “wants to shows the similarities between the energy and rhythm of life, by bringing them together in different grounds in a weaving manner”. Especially in his latest works, the old and new symbols come together with different strategies and form his own alphabet and transform into new stories. In short, these works are like a rewritten version of İlkyaz’s life story that is written with pictorial symbols
We know Cebrail Ötgün from his paintings he creates with natural materials, such as paper pulp, hay, sawdust and sand that can be transformed by molding. The artist states that, he prefers these materials due to their “anarchist nature and the tension they create”. The material is sometimes mandatory, sometimes supplementary in nature; however, it always carries its raw quality. While the artist deals with symbolic appearances and discourses related to the region in which he grew up, he also deals with current events, such as political murders, resistance and earthquakes. He takes care to bring together such natural images as trees, fire, water, mountain and grass with gibing special consideration to an abstract background. In relation with the impressions the subject leaves on him, he carries the shapes either to symbolic, or to expressionist and conceptual levels. Sometimes, he blends all of these together and acts as much freely as he can. According to him, “what determines an artistic language is the dialect between thought, process and approach, rather than the shapes that appear on the surface”.
In this exhibition, Ötgün displays his works from the We Became Tress series, the digital prints from The Artist’s Things and video placements he prepared for the Nazım-Interpretation Exhibition in 2009. In this exhibition, the dual painting titled We Became Trees is considered as the peak of “Cebrail Ötgün painting” as a whole, as well as the same series, in terms of both dimensions and artistic quality. In the root of the series, there are certain tree images, which the artist had seen everyday in the gardens of Iğdır where he grew up. These trees have left a mark on him. However, the artist has not only transmitted the tree images, he also has used them as metaphors of those already existing expectations which can never be satisfied, or suspended.
In his prints in the Artist’s Things series, he has used tools such as brushes, utility knives, aprons, tables, staple guns and pliers, as well as an English-Turkish Dictionary image. These objects have reminded me of the saying “tools do the job, the hand boasts”, as well as Duchamp’s words: “Can human beings create anything other than works of art?” These objects which are worn out from use and trained to be the masters of their job are the nameless heroes, which remain in the background, but contribute to the boasting of the artist. In addition to this, these are the evidences of evidences. Because they consist of numerous evidences such as the fingerprints of the artist, paints to be washed, which are carried to the soul of time from their own corrosion. Ötgün uses these as an expression of respect and brings works that are created with the help of these tools. Since these are carried to the exhibition hall and displayed along with other works of art, they transcend their own objectivity and become images on their own. Rather, as Duchamp states, I already view these objects as wonders of design, or works of art. Ötgün has firstly photographed these works of art and then has isolated them by the use of a computer. Therefore, the objects each stand as an image of an image before us.
Not seeing the canvas and his object photographs as sufficient, Ötgün has also prepared a video for this exhibition. This video is a variation of the work he has don for the Nazım-Interpretation exhibition. In the first one, taking inspiration from the lines of Nazım, “bury me in a village cemetery in Anatolia [...] a sycamore tree above/ and no tombstone necessary”, he projected a sycamore waving in the wind to the fire escape of NHCC which was painted with sycamore leaves. That video image is now superimposed to the video image of the same façade of the same building.
Cezmi Orhan gathers his works in this exhibition under the title Abominations and Catharsis. The artist has designed an installation on canvas, video and a wooden bathtub filled with water, blending his older and recent works. His installation, as it can be understood from the title is on contemporary political discussions that are the source of the word “abomination” (an allusion to Turkish Prime Minister’s scandalous comments on “Monument of Humanity ” in Kars
Cezmi Orhan’s installation on catharsis in this exhibition can be seen both as a meeting of historical with the contemporary, and also the meeting of canvas, video image and a bathtub filled with water. The artist has previously exhibited a notebook in a bathtub in the Touching Notebooks exhibitions. Next to the full bathtub was a text on which wrote Everything is made of water and turns back to it by Thales. This time, the artist projects a video image from the ceiling to the remake of that bathtub. This work shot at Berlin
Orhan’s abomination figures side by side on canvas watches this weird catharsis. Like we do…
To watch or to intervene? Aye, there is the rub.
